Η Τουρκία αναλαμβάνει την COP31 και επιδιώκει ρόλο στη ροή του πετρελαίου

Φέτος η Τουρκία φιλοξενεί τη Σύνοδο του ΟΗΕ για το κλίμα, με καθήκον να απομακρύνει τον κόσμο από τα ορυκτά καύσιμα. Την ίδια ώρα, όμως, διακρίνει μεγάλες ευκαιρίες στο πετρέλαιο, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν και το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ γεννούν ανάγκη για εναλλακτικές διαδρομές.

Το φιλοπεριβαλλοντικό πρόσωπο της χώρας θα παρουσιάσει ο υπουργός Περιβάλλοντος Μουράτ Κουρούμ, ως πρόεδρος της 37ης συνόδου, της COP31, που αρχίζει στις 9 Νοεμβρίου στην Αττάλεια.

Το άλλο πρόσωπο εκφράζει ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, όπως αναφέρει το περιοδικό Forbes. Στις 5 Οκτωβρίου, μιλώντας πλάι στον υπουργό Πετρελαίου του Ιράν, εξήγησε πώς το τουρκικό λιμάνι του Τσεϊχάν θα μπορούσε να γίνει «παγκόσμιος ενεργειακός κόμβος», χαρακτηρίζοντάς το καλή εναλλακτική στον Κόλπο του Ορμούζ.

Με μια τέτοια εξέλιξη η Τουρκία θα καθίστατο απαραίτητη για τη διέλευση πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή και θα αποκτούσε προβάδισμα έναντι των χωρών της περιοχής που θέλουν να εξάγουν την παραγωγή τους. Θα εξασφάλιζε επίσης τέλη διέλευσης, μεγαλύτερο μερίδιο στις πετρελαιοπηγές του Ιράκ, βάσει σχεδίου που βρίσκεται υπό συζήτηση, και ισχυρότερο έλεγχο στις ενεργειακές προμήθειες της Ευρώπης.

Σε αυτό το ενδεχόμενο, η Τουρκία θα αποκόμιζε οικονομικό όφελος από έναν κόσμο που καίει περισσότερο πετρέλαιο και αέριο.

Την ίδια στιγμή η χώρα αυξάνει και τη δική της παραγωγή ορυκτών καυσίμων. Ανάλυση της Global Witness στις 19 Οκτωβρίου, που στηρίζεται σε στοιχεία της Rystad Energy, προβλέπει ότι η κρατική πετρελαϊκή TPAO θα τριπλασιάσει σχεδόν την παραγωγή φυσικού αερίου έως το 2035.

Από την υποβολή της τουρκικής υποψηφιότητας για τη φιλοξενία της συνόδου, η TPAO έχει υπογράψει τουλάχιστον 11 συμφωνίες σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Ανάμεσά τους και μία με την BP στο Ιράκ.

Τον Σεπτέμβριο, μιλώντας στο Climate Home News, ο Ουμίτ Σαχίν, συντονιστής των μελετών για την κλιματική αλλαγή στο Istanbul Policy Center, δήλωσε: «Δεν περιμένω από την τουρκική προεδρία να ασκήσει κάποια πίεση στις χώρες που παράγουν ορυκτά καύσιμα».

Άλλη διαδρομή από την Τουρκία

Το 2015 περνούσαν κάθε μέρα από τα Στενά του Ορμούζ περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια. Από τον Φεβρουάριο, όμως, το πέρασμα μένει ουσιαστικά κλειστό, αφότου οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ στράφηκαν κατά του Ιράν, το οποίο ελέγχει τον ζωτικό θαλάσσιο διάδρομο.

Οι αγωγοί που παρακάμπτουν τα στενά είναι λίγοι και δεν αρκούν. Ο πετρελαιαγωγός της Σαουδικής Αραβίας, που διασχίζει την έρημο ως την Ερυθρά Θάλασσα, έμεινε εκτός λειτουργίας για σχεδόν δύο εβδομάδες τον Σεπτέμβριο εξαιτίας επιθέσεων με drone, για τις οποίες η χώρα κατηγορεί το Ιράκ.

Το Κουβέιτ, από την πλευρά του, δεν διαθέτει καμία εναλλακτική οδό.

Ακόμη πιο εκτεθειμένο βρίσκεται το Ιράκ, όπου οι πωλήσεις πετρελαίου αντιστοιχούν στο 90% των κρατικών δαπανών, σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο τοπικό Amwaj.media. Πριν από τον πόλεμο, από το λιμάνι της Βασόρας στα νότια διέρχονταν καθημερινά 3,6 εκατ. βαρέλια πετρελαίου. Πλέον ο αριθμός έχει υποχωρήσει στα 870.000.

Για το Ιράκ, η μοναδική διαδρομή που αποφεύγει το Ορμούζ είναι ένας αγωγός νότια του Τσεϊχάν, στις μεσογειακές ακτές της Τουρκίας. Από αυτό το σημείο ανοίγει το πεδίο για την Άγκυρα.

Τον Ιούλιο η Άγκυρα άφησε να λήξει η συμφωνία του 1973 που ρυθμίζει τη λειτουργία του αγωγού, αντί να την ανανεώσει με τους ίδιους όρους. Μετά τη λήξη, οι δύο πλευρές υπέγραψαν προσωρινή συμφωνία ενός έτους, ώστε η μεταφορά πετρελαίου να συνεχιστεί όσο διαρκούν οι διαπραγματεύσεις για μια ευρύτερη ρύθμιση.

Οι τουρκικές απαιτήσεις είναι πολλές. Η Άγκυρα θέλει να χρησιμοποιήσει τον αγωγό στο σύνολο της μεταφορικής του ικανότητας, που φτάνει τα 1,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Επιδιώκει επίσης να συνδέσει στον νέο αγωγό το Κουβέιτ και άλλες χώρες του Κόλπου και να φέρει φυσικό αέριο από το Κατάρ μέσω νέου αγωγού. Ζητά τέλη διέλευσης, μεγαλύτερο ρόλο για την κρατική πετρελαϊκή της εταιρεία σε κοιτάσματα του Ιράκ, όπως εκείνα του Κιρκούκ, και το δικαίωμα να διοχετεύει μέσω του αγωγού και το δικό της πετρέλαιο.

Αγωγός πετρελαίου στη Βασόρα. Το Ιράκ αναζητά λύση για τις εξαγωγές του.

Ζητά, επιπλέον, από το Ιράκ να αποσύρει τις αξιώσεις του σε διεθνείς διαιτησίες, μεταξύ αυτών και απόφαση που επιδίκασε στη Βαγδάτη αποζημίωση περίπου 1,5 δισ. δολαρίων για τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία είχε διαχειριστεί στο παρελθόν τις εξαγωγές πετρελαίου από το ιρακινό Κουρδιστάν.

Ο τούρκος υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ εκτιμά ότι η συνολική αξία του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που θα μπορούσαν να περνούν από τον διάδρομο ανέρχεται σε περίπου 80 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Κατά το Forbes, το Ιράκ δεν έχει την πολυτέλεια να διαφωνήσει, αφού αυτός θα ήταν ο μόνος τρόπος να συνεχίσει να εξάγει ορυκτά καύσιμα.

Το Τσεϊχάν είναι ήδη ο τερματικός σταθμός του αγωγού που φέρνει το πετρέλαιο του Αζερμπαϊτζάν από την Κασπία Θάλασσα. Ο τούρκος υπουργός Ενέργειας Μπαϊρακτάρ θέλει να μεταφέρεται και το φυσικό αέριο του Τουρκμενιστάν «από την Τουρκία προς την Ευρώπη». Όποιος επιχειρήσει να κατασκευάσει αυτές τις οδούς θα χρειαστεί συμφωνία με την Άγκυρα.

Τα δύο πρόσωπα

Αυτή την εικόνα δείχνει η Τουρκία στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες και στους παραγωγούς φυσικού αερίου που έχουν ανάγκη τις οδούς μεταφοράς. Τον επόμενο μήνα, όμως, θα παρουσιάσει στον κόσμο ένα διαφορετικό πρόσωπο.

Η χώρα κινείται προς την πράσινη μετάβαση και αυτό θα προβάλει στη Σύνοδο για το Κλίμα.

Σύμφωνα με το ερευνητικό κέντρο Ember, η αιολική και η ηλιακή ενέργεια κάλυψαν περίπου το 22% της τουρκικής ηλεκτροπαραγωγής το 2025. Την ίδια χρονιά η χώρα εγκατέστησε νέες αιολικές και ηλιακές μονάδες 6,5 γιγαβάτ, επίδοση που αποτελεί ιστορικό ρεκόρ. Ο στόχος είναι η συνολική εγκατεστημένη ηλιακή και αιολική ισχύς να φτάσει τα 120 γιγαβάτ έως το 2035.

Ο Κουρούμ, πρόεδρος της COP31, έχει ωστόσο αφήσει να διαφανούν οι πραγματικές προτεραιότητες της χώρας. Όταν αναφέρεται στα ορυκτά καύσιμα, υποβαθμίζει τη σημασία τους. Τον Φεβρουάριο, απαντώντας σε επικρίσεις για την επέκταση μονάδας λιγνίτη, είπε ότι η συζήτηση για την κλιματική αλλαγή δεν μπορεί να περιορίζεται «μόνο στα ορυκτά καύσιμα».

Η θέση αυτή δεν φαίνεται τυχαία. Οι εκπομπές άνθρακα της Τουρκίας αυξάνονται ταχύτερα από εκείνες κάθε άλλης χώρας μεταξύ των μεγάλων ρυπαντών του πλανήτη. Το 2025 ανέβηκαν κατά 4,2%, τη μεγαλύτερη άνοδο ανάμεσα στις 16 χώρες που ευθύνονται καθεμία για περισσότερο από το 1% των παγκόσμιων εκπομπών, σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Ο λιγνίτης παραμένει η κυριότερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής στην Τουρκία, καλύπτοντας περίπου το ένα τρίτο. Η κυβέρνηση επιδίωξε να επεκτείνει ένα από τα μεγαλύτερα συγκροτήματα ηλεκτροπαραγωγής με λιγνίτη, όμως τον Ιούλιο το σχέδιο σταμάτησε με δικαστική απόφαση.

Πέρυσι η Τουρκία υπέβαλε στον ΟΗΕ εθνικό σχέδιο δράσης για το κλίμα, που προβλέπει περιορισμό των εκπομπών στους 643 εκατομμύρια τόνους έως το 2035, επίπεδο υψηλότερο από τα σημερινά περίπου 611 εκατομμύρια. Έτσι το σχέδιο επιτρέπει στις εκπομπές να συνεχίσουν να αυξάνονται για άλλη μία δεκαετία, ενώ η χώρα έχει δεσμευτεί να πετύχει μηδενικές καθαρές εκπομπές το 2053.

Όσα προηγήθηκαν σκιαγραφούν μια αντίφαση που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί είτε υποκρισία είτε ρεαλισμός, αφού για το πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου δεν υπάρχει άλλος δρόμος.

Οι σύνεδροι της COP31 θα αντικρίζουν, εναλλάξ, τα δύο πρόσωπα της Τουρκίας.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow